گلکاري و گل فروشي يكي از بي شمار مشاغلي است كه در ايران به طور خاص و متفاوت از ديگر كشور هاي جهان دنبال مي­شود. در بسياري از كشور ها صنعت گل يكي از پر درآمد ترين صنعت ها به شمار مي­رود و به فراخور همين امر توجه خاصي به مسائل صنفي اين صنعت شده است . بخش عمده اي از فرآيند هاي  اقتصادي كشور هلند به عنوان كشور گل، از همين صنعت به ظاهر بي اهميت تامين مي­شود . البته باید متذکر شد که هلند هم اکنون به عنوان بزرگترین کشور ترانزیت کننده گل در جهان از ویژگی برخوردار است و تنها 10 درصد گل های ترانزیت شده از این کشور تولید هلند است. اما همان ۹۰ درصد ترانزیت گل از هلند که به مدد برگزاری نمایشگاه های بین المللی گل و گیاه در این کشور انجام می شود توانسته است درآمد چشم گیری را نصیب هلند کند.  

نکته قابل توجه اینجاست که ایران هم گل دارد هم گلکار و هم فضا و شرایط آب و هوایی مناسب برای کاشت و پرورش گل ،اما گلفروش نیست . گلفروش به معنای گلفروشی که بتواند تولیدات گلکاران ایرانی را لااقل به کشورهای همسایه صادر کند !

اگرچه بازار گل در ایران به طور خاص با مناسبت های مذهبی و عرفی جامعه مرتبط است اما بازارهای کشور های همسایه مانند کشورهای واقع در اتحاد جماهیر شوروی سابق نظیر جمهوری آذربایجان ،ارمنستان و خود روسیه که شرایط آب و هوای مناسب برای پرورش گل را ندارند و تقریبا نیاز خود را از طریق واردات تامین می کنند ، همچنین کشورهای عربی حوزه خلیج فارس می توانند بازار های مناسبی باشند که به لحاظ فقدان طبیعی هزینه های حمل و نقل از کشورهایی اروپایی و شرق دور  واردات گل از ایران می تواند برای آنها بهترین و کم هزینه ترین گزینه باشد .

عدم صادرات گل در ایران در شرایطی است که عملا در فصولی از سال گل های تولیدی گلکاران ایرانی روی دست آنها می ماند !

به طور سنتي كشور آمريكا بزرگترين توليد كننده گل در جهان به شمار مي­رود . كشورهاي آمريكاي جنوبي نيز از غافله اين تجارت پر سود عقب نماندند . موضوع تا حدي پر اهميت است كه كشور هاي آسياي شرقي كه سابقه طولاني در تقليد از كشورهاي صنعتي غربي دارند نيز وارد گود شدند . چنانكه كشور هايي مانند تايلند و ژاپن  مانند بازار ديجيتال در بازار گل و گياه نيز عملا در بازارهاي جهاني در حال رقابت با كشورهاي غربي هستند .

در كشور ما نه تنها تقريبا حجم صادرات گل در حد صفر باقي مانده است بلكه متقاضي داخلي نيز براي گل مانند ساير كشورهاي جهان وجود ندارد . وقتي صحبت از ساير كشورهاي جهان مي­شود منظور تنها كشور هاي صنعتي نيستند،بلكه در ميان كشورهاي جهان سوم نيز متقاضي گل در ايران از پايين ترين حجم برخوردار است .

در ايران به علت ويژگي هاي خاص مذهبي و فرهنگي در بسياري از ايم سال عملا تقاضايي براي گل وجود ندارد . مشخص است كه تقاضاي اصلي براي گل در مجالس و محافل شادي مانند مراسم عروسي و... است . در ماه ها و روزهاي خاصي از سال كه حجم عمده اي از مدت كل سال را در ايران به خود اختصاص مي­دهند نه از نظر مذهبي بلكه از نظر عرفي برگزاري چنين مراسمي غير معمول است . براي مثال مي­توان به دو ماه محرم و صفر ،ايام فاطميه،ماه مبارك رمضان و.... اشاره كرد . به طوري كه در تمام طول سال عملا سه ماه براي بازار فروش گل باقي مي­ماند . در ساير ايام سال به جز موارد اندكي تقاضايي براي گل وجود ندارد!

موضوع وقتي اسفناك تر مي­شود كه علارغم وجود تعرفه هاي بالاي گمركي بازهم واردات بعضي از اقلام گل مانند اركيد به كشور صورت مي­گيرد . اين امر به تنهايي و صرفنظر از بازار فصلي گل مي­تواند توليد كننده داخلي را از توليد گل منصرف كند . با اين حال بسياري از گل­كاران بنا به حرفه اي دنبال كردن اين شغل همچنين علاقه خاص به اين حرفه آن را دنبال مي­كنند .

هرچند ممكن است با توجه به قيمت بالاي گل در بسياري از گل فروشي هاي سطح شهر به نظر برسد كاروبار گل كارها سكه است .اما در واقع گلي كه در بازار شايد به قيمت هر شاخه 400 تومان به فروش برسد از گل كار هر شاخه به قيمت 70 تومان خريداري شده است .

سود اصلي فروش گل در واقع ازآن گل فروش هاست . حتا دلالان بازار گل هم مانند گل فروش ها در اين بازار سود نمي­كنند. 

گل­خانه هاي اصلي توليد كننده گل در شهرستان­هاي پاكدشت،ورامين ،اصفهان،محلات و... مستقر هستند . به جز اركيده و چند قلم خاص گياه مانند لاكي بامبو اقلام ديگر به طور مستقيم به كشور وارد نمي­شوند . اما آنچه با عنوان نهاد اوليه از آنها نام برده مي­شود اكثرا از كشورهاي اروپايي به كشور وارد مي­شوند . اين اقلام شامل : پياز گل،بذر گل،قلمه و نشاء گل مي­شوند. به جز پياز چند نوع خاص كه در كشور توليد مي­شود مانند گل مريم باقي نهادهاي اوليه توليد گل اكثرا از كشورهاي اروپايي به كشور وارد مي­شوند .

نهادهاي اوليه گل به طور مستقيم مي­تواند روي كيفيت گل تاثير گذار باشد ،فاكتورهايي مانند ماندگاري گل پس از چيده شدن،اندازه و طراوت گل در فرآيند پرورش تماما به نوع نهاد اوليه آن مانند بذر،قلمه و نشاء بستگي دارد . اين مواد با استفاده از علم ژنتيك و اصلاح نباتات توليد مي­شوند .

براي روشن شدن بحث مي­توان به گل لاله اشاره كرد. يكي از زيستگاه­هاي بومي گل لاله ايران است . انواع وحشي اين گل سال­ها پيش به كشور هلند برده شد و بر روي آن تحقيقات خاصي انجام گرفت . در حال حاضر كشور هلند بزرگترين توليد كننده لاله به شمار مي­رود و توانسته از سه گونه وحشي گل لاله بيش از هزار گونه متنوع از آن را توليد كند. گل وحشي لاله پس از چيده شدن ماندگاري بسيار كمي دارد،اما انواع اصلاح شده هلندي آن گاه تا چند هفته ماندگاري دارند .   

گلکاران می­گویند

رجبعلي زارعي يكي از گل­كاران منطقه پاكدشت است .وي در جشنواره اي كه در سال 82 در منطقه پاكدشت برگزار شد مقام اول را در توليد و پرورش گل ژرورا را ازآن خود كرده است . در حال حاضر گلخانه اين گل­كار از بزرگترين و مجهزترين گل­خانه هاي كشور به شمار مي­رود . به اعتقاد وي صنعت گل مي­تواند ارز آواري بالايي را براي كشور به ارمغان بياورد . وي موقعيت خاص جغرافيايي كشور در ميان كشورهاي همسايه را عامل اصلي اين امر مي­داند . كشور ايران از نظر آب و هوايي يك كشور چهار فصل به شمار مي­رود كه وجود مناطق گرمسير در آن مانند پاكدشت،اصفهان و محلات بهترين شرايط را براي پرورش گل­هايي با مدت ماندگاري بالا را فراهم كرده است . در ايامي كه متقاضي داخلي براي گل در كشور وجود ندارد اين گل­كاران مي­توانند توليدات خود را به كشورهاي همجوار كه هميشه مستعد واردات گل هستند صادر كنند.

از طرفي تقاضا براي واردات گل از ايران به اين كشور ها مانند روسيه و ساير همسايه هاي شمالي و شمال غربي ايران همچنين كشورهاي عربي حوزه خليج فارس به شدت وجود دارد . از آنجا كه واردات گل از كشورهاي اروژايي،آمريكايي و آسياي شرقي با صرف هزينه بالاي حمل و نقل همراه است،وجود كشور توليد كننده اي مانند ايران به علت عدم وجود هزينه هاي حمل و نقل بالا مي­تواند بهترين گزينه براي اين امر باشد . متاسفانه تا به حال هيچ اقدامي براي بستر سازي صادرات توليدات گل ايران به اين كشورها صورت نگرفته است .

اين گلكار پاكدشتي هم­چنين به عدم حمايت از توليد كنندگان داخلي اشاره مي­كند و مي­افزايد : در حجم آزمايشي ما توانتسيم حتي گل اركيده را كه در داخل كشور توليد نمي­شود با كيفيت قابل رقابت با محصولات خارجي توليد كنيم. اما با ورود اركيده با قيمت بسيار پايين عملا امكان توليد آن از ما گرفته شده است . گل­كاران به هر مركزي براي جذب حمايت مراجعه مي­كنند به علت نبود درك صحيح از اين صنعت آن را صنعتي پيش پا افتاده و كم اهميت تلقي مي­كنند و به تبع آن از دادن تسهيلات به گلكاران ممانعت مي­كنند.

وي كه يكي از گل­كاران پر سابقه در منطقه پاكدشت به شمار مي­رود به هزينه هاي جاري نگهداري گلخانه اشاره مي­كند و مي­افزايد: تعرفه برق يك گلخانه به عنوان تعرفه برق صنعتي محاسبه مي­شود . در صورتي كه گلخانه در واقع يك واحد كشاورزي است و بايد طبق تعرفه برق كشاورزي محاسبه شود . هيچ تضميني از سوي وزارت كشاورزي براي خريد محصولات گل مانند ساير محصولات كشاورزي وجود ندارد! در فصول خاصي كه بازار گل وجود ندارد اگر در بازار گل خريداري براي گل وجود نداشته باشد ضرر اين امر مستقيما متوجه خود گلكار است . دلالان هم كه هميشه مشغول ماهيگيري از اين آب گل­آلود هستند به دليلفي اينكه اكثرا به صورت پورسانتي با گل­كاران همكاري مي­كنند متضرر نمي­شوند . از طرفي گل فروش هم در اندازه و حجم گل­كار هرگز متضرر نمي­شود و در صورتي كه پرت گل داشته باشد نيز از محل فروختن گران گل­ها آن را جبران مي­كنند . عدم حمايت از گلكاران در حالي است كه يك گلخانه با حجم متوسط حد اقل مي­تواند براي پنج تا ده نفر اشتغال زايي داشته باشد . همچنين صادرات گل در حال حاضر يكي از پرسودترين تجارت ها در سطح جهاني به شمار مي­رود .

گل فروشان می­گویند

به سراغ گل­فروشي ها هم كه برويد،آنها هم مشكلات خاص خود را دارند . اصلي ترين درآمد يك گل­فروشي از محل تزئين ماشين­هاي عروس تامين مي­شود و پس از آن فروش دسته هاي گل . گل­فروش ها علت اصلي گراني گل را اول هزينه هاي تزئين گل و بعد از آن پرت گل مي­دانند . هزينه هاي جاري مغازه مانند هزينه سرقفلي و اجاره ماهانه ديگر علت گراني گل­ها به شمار مي­رود . شايد به همين دليل است كه هر چه مغازه هاي گل­فروشي در مناطق گران­قيمت تر شهر واقع شده باشند قيمت گل در آنها گران­تر است . گل­فروش ها به شدت از گل­كاران به دليلي فروش گل­هاي درجه دو و سه به گل فروش­هاي دست فروش انتقاد مي­كنند . آنها اعتقاد دارند به دليل اينكه مشتريان اكثرا از درجه بندي گل­ها با خبر نيستند،گل­هاي درجه يك مغازه ها را كه ماندگاري بالاتري دارند را با گل­هاي درجه دو و سه گل­فرو.ش هاي دستفروش مقايسه مي­كنند . طبيعي است كه گل­هاي درجه يك با ماندگاري بالاتر از گل­هاي درجه دو و سه گران­تر هستند . از طرفي توليد كنندگان گل هم تنها راه نجات خود را فروش اين دست گل­ها به دست فروشان يافته اند . توليد كنندگان مي­گويند دست­فروشان گل­هاي درجه دو و سه را برابر با قيمت گل­هاي درجه يك مي­خرند. به هر حال گل­هاي درجه دو و سه نيز بخشي از توليدات اين گل­كاران هستند كه نه قابليت بازيافت دارند و نه قابليت نگهداري و انبار شدن . بنابراين بايد براي جلوگيري از متضرر شدن آنها را به هر طريقي به فروش رساند.