سال 57 انقلاب پیروز شد. به فاصله کمی جنگ تحمیلی آغاز شد. دولت مردان جوان انقلابی که پیش از جنگ درگیر سامان دادن به وضع کشوری بودند که تازه در آن نظام تغییر کرده بود حالا با کشوری روبرو بودند که در آن  جنگ اتفاق افتاده. شاید مجموعه این اتفاقات بود که مجال فکر کردن به مساله ای به نام «جوان» را تا سال 1367 (پایان جنگ)از دولت های وقت گرفته بود. نکته اساسی که گویا از نگاه این دولت مردان پوشیده مانده بود آن بود که خودشان و کسانی که انقلاب کردند و جنگیدند، جوانان بودند.

از سال 1368 به بعد ، با آغاز دوره سازندگی که کشور آرامش بعد از جنگ را تجربه می کرد فرصتی پیدا شد تا در دوره هشت سال ریاست جمهوری هاشمی کسانی به امور جوانان ـ هم ـ فکر کنند.  ماحصل این دوره، تاسیس شورای عالی جوانان در کابینه دولت سازندگی بود(که این شورا علی رغم تغییرات بسیار از ابتدای تاسیس سازمان ملی جوانان هنوز هم در چارت تشکیلاتی زیر مجموعه سازمان ملی جوانان است).

آغاز به کار سازمان ملی جوانان

شورای عالی جوانان در دولت سازندگی به تشکیل «سازمان ملی جوانان» در دولت اصلاحات منتج شد. رییس همین سازمان هم عنوان مشاور رییس جمهور در امور جوانان را به خود اختصاص داد.

این سازمان علاوه بر ایجاد تفاهم نامه با دیگر سازمان ها برای ساماندهی امور جوانان توانست نزدیک به سه هزار و پانصد تشکل را در سرتاسر کشور راه اندازی کند.نمایندگی این سازمان در مراکز استان ها شکل گرفت و یک کارمند از فرمانداری هر شهر متولی امور این سازمان در شهر خود گردید.این رویه هنوز هم ادامه دارد و در شهرستان ها به جای یک کارمندی از فرمانداری فردی که مشاورجوان فرمانداری شهرستان است نمایندگی جوانان شهرستانش را عهده دار است.

یکی از فعالیت های بسیار ملموس سازمان ملی جوانان در دولت اصلاحات توسعه NGO ها یا تشکل های غیر دولتی بود. ثبت و شناسنامه دار کردن تشکل های غیر دولتی با مفهوم "N.G.O" ، اعطای کمک های دولتی به این تشکل ها، ایجاد خبرگزاری جوانان و تاسیس نمایندگی آن در شهرستان ها ، ایجاد فدراسیون های تخصصی جوانان ، ایجاد کنگره ملی جوانان، ایجاد خانه های جوان در شهرستان ها و... از برنامه های ماندگار هشت سال ریاست جمهوری سید محمد خاتمی برای جوانان بود.

ایجاد حساب پس انداز جوانان ، رادیو جوان ، خانه جوان و...از جمله تاثیرات مهم این دوره قلمداد می شود.نهضت جوان باوری در دوره خاتمی به حدی رسیده بود که در اکثر انتخابات به اجرا در آمده  در این دوره شعار تمامی کاندیداها توجه به جوانان بود.

بدبینی به تشکل های غیر دولتی

با آمدن احمدی نژاد ، این فرهنگ به جایی رسید که رئیس سازمان ملی جوانان که در دوره ریاست جمهوری خاتمی مشاور رئیس جمهور بود به معاون رئیس جمهری ارتقاء پیدا کرد. ولی همزمان با این جریان که رو به ارتقاء بود اتفاقی افتاد که تمامی دستاورد های رو به رشد با موانع بزرگ امنیتی مواجه شد.

این اتفاق، پیروزی انقلاب های رنگین در جمهوری های نوبنیاد شوروی سابق و خلیج بالکان بود.در انقلاب های رنگین نیروهای اصلی جوان ها و تشکل های غیرولتی هستند ولی در ایران وضعیت فرق می کرد.

در دولت خاتمی با پیش بینی این مشکل و نقیصه و آسیب پذیری احتمالی تشکل ها در حمایت بیگانگان از آنها بندی را در ایجاد تشکل ها گنجانده بود و آن «غیر سیاسی» بودن تشکل ها بود.

با توجه به همین بند هیچ تشکلی حق نداشت سیاسی باشد البته این قانون در تشکیل تشکل های غیر دولتی هنوز هم به قوت خود باقی است و این تشکل ها که در دولت نهم «سازمان های مردم نهاد» نامیده می شوند در گرایش های اجتماعی ، حقوقی ، فرهنگی ، هنری و...فعالیت دارند.

ولی به هر حال با توجه به تمایل دولت اصولگرا به جریان های محافظه کارانه و نگرانی از این که ادامه سیاست ها قبلی بیانگر درستی راه گذشته باشد ؛ موجب شد در ابتدا با تعطیلی خبرگزاری جوانان به نقد عملکرد گذشته بپردازد.

در دولت نهم بیش از یک سال سیاست مشخصی برای ثبت و شناسنامه دار کردن تشکل های غیر دولتی وجود نداشت ولی پس از آن جوانان را با ثبت تشکل های غیر دولتی و ارائه آمار جهنده ای مواجه کرد.

اختصاص درصد قابل توجهی از اعتبارات سازمان ملی جوانان به بسیج سازندگی و اردوهای جنوب، اختصاص اعتبار زیادی از سوی این سازمان به انجمن های اسلامی از دیگر ویژگی های سازمان ملی جوانان دراین دوره است.

از طرفی دیگر اختصاص درصد قابل توجهی از اعتبارات به تشکل های دینی و مذهبی و یا امور دینی و مذهبی تشکل ها در این دوره موجب شد که سازمان ملی جوانان هم چون وزارت فرهنگ و ارشاد در این دوره به رقابت با سازمان تبلیغات اسلامی بپردازد و از رسالت اصلی تر خود یعنی اجتماعی تر کردن جوانان و تربیت آنها برای قبول مسئولیت های بزرگ تر در جامعه کمی غافل شود.

همزمان به همین تغییر رویکردها در دولت نهم معاون رئیس جمهور امور دیگری را برای رفع این نقیصه(فاصله گرفتن از رویکردهای پیشین سازمان ملی جوانان) با آغاز دولت احمدی نژاد آغاز کرد و آن شورای مشاوران جوان رئیس جمهور در سطح ریاست جمهوری ، شورای مشاوران جوان استان در سطح استانداری ها و مشاور جوان فرماندار در حوزه شهرستان ها بود.

در حال حاضر زمزمه هایی از انحلال این سازمان به گوش می رسید که شاید سازمان ملی جوانان هم به سرنوشت سازمان مدیریت در دولت نهم دچار شود. با این حال با توجه به اینکه بخش عمده ای از  فعالیت های سازمان ملی جوان در دولت نهم معطوف به امور مذهبی بوده، به نظر می رسد تولیت این امر را سازمان تبلیغات اسلامی هم بتواند عهده دار شود. از طرفی این سازمان بیشتر نقش مشاوره ای داشته، ارایه آمار ها و گزارش ها هم می تواند توسط نهادها و ارگان های دیگری صورت پذیرد.  اما معلوم نیست سرنوشت ثبت، شناسنامه دار کردن و توسعه NGO ها به کجا خواهد رسید. با توجه به اینکه اکثر این تشکل ها مجوز فعالیت خود را از سازمان ملی جوانان در دولت اصلاحات دریافت کردند، اگر این سازمان منحل شود، آیا سازمان دیگری می تواند از این تشکل ها حمایت کند؟

عملکرد دولت در امور جوانان(تا قبل از دولت نهم)

انجام پيمايش هاي ملي ساليانه در حوزه جوانان از سال 1380 تا 1384 ، اجراي بيش از 100 عنوان مطالعه تطبيقي از سال 76 تا سال84  در ارتباط با نيازهاي مختلف جوانان، اجراي بيش از 150 پروژه کاربردي مرتبط با نيازهاي جوانان در ابعاد اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي ، اجراي پروژه هاي تحقيقاتي و نهادينه نمودن پژوهش و تحقيق در حوزه جوانان ، تاسيس بانک جامع مطالعات و اطلاعات جوانان با 9 پايگاه و حدود 7000 رکورد اطلاعاتي ، تاسيس و راه اندازي 5 مرکز مطالعات جوانان با همکاري دانشگاه ها و مراکز پژوهشي کشور ، همکاري درايجاد رشته مطالعات جوانان در 5 دانشگاه کشور ، صدور مجوز براي راه اندازي حدود 800  سازمان غيردولتي جوانان جهت انجام فعاليتهاي پژوهشي ، تدوين برنامه ملي جوانان براي سالهاي 83- 82 و طراحي 5 برنامه عمل در سه حوزه اولويت‌دار: یک) اشتغال، دو) اوقات فراغت، سه) ارتقاي مشارکت جوانان.

تدوين و تصويب برنامه جامع ساماندهي امور جوانان (ماده157قانون برنامه سوم)، تدوين و تصويب سند فرابخشي ساماندهي امور جوانان (ماده 112 قانون برنامه چهارم)، تدوين و تصويب برنامه هاي ملي: برنامه ساماندهي ازدواج جوانان، برنامه ساماندهي اشتغال جوانان ،برنامه ساماندهي مسکن جوانان، برنامه ساماندهي اوقات فراغت جوانان ،برنامه ارتقاء هويت ديني و ملي جوانان،  برنامه ارتقاء مشارکت جوانان ، ارتقا وتوانمندسازي جوانان در حوزه  IT، تدوين سند ملي جوانان در چشم انداز 20 ساله کشور(جوانان در افق 1404)، طراحي و اجراي برنامه کارت ملي جوان (1383) ، تشکيل صندوق ذخيره و سرمايه گذاري جوانان ، تدوين واجراي طرح اشتغال جوانان فارغ التحصيل از طريق کارورزي فارغ التحصيلان . طي سالهاي 81 و 80 به اجرا درآمده و طي ان بيش از 10 هزار نفر از فارغ التحصيلان دانشگاهي جذب بازار کار شده اند.

توانمند سازي جوانان در حوزه فناوري اطلاعات (ICDL) ، اجراي طرح مهارت آموزي جوانان طي سالهاي 81 و 82 با همکاري سازمان آموزش فني و حرفه اي ، طرح ملي اشتغال جوانان بر پايه فناوري اطلاعات و ارتباطات (ICT) ، طرح ملي گفتگوي جوانان ، طرح ملي توسعه و حمايت از تشکلهاي غير دولتي جوانان ، طرح ملي گردشگري جوان ،طرح توسعه مراکز خدمات مشاوره اي ، طرح مراکز اطلاع رساني ( راه اندازي شبکه ملي جوان)

تاسيس و راه اندازي خبرگزاري جوانان، تقویت و فعال سازی شورای عالی جوانان، برگزاري اولين همايش ملي تکريم از افراد، برنامه ها و دستگاه هاي موفق در امور جوانان

ایجاد ستاد ملی ساماندهی امور جوانان تاسيس شوراي عالي جوانان در سال 1371، تاسيس مرکز ملي جوانان در سال 1378 و تاسيس سازمان ملي جوانان در سال 1379 شوراي عالي جوانان در سال 1373 منشور تربيتي نسل جوان و در سال 1382 منشور ملي حقوق جوانان و در سال 1383 سياست ملي جوانان را تصويب نمود.

عملکرد دولت در امور جوانان(پس از دولت نهم تاکنون)

برخی از فعالیت های سازمان ملی جوانان پس از دولت نهم به این شرح است: در بخش مدیریتی: تمرکز در اموری نظیر: هویت، ازدواج و اوقات فراغت. در بخش سازمانی کنترل نا امنی های اخلاقی و اصلاح بسترهای بروز آن در سمن های جوانان( مصادیق این ناامنیهای اخلاقی در شرح فعالیت های سازمان ملی نیامده است). در بخش ساختاری: ایجاد یک معاونت جدید و 12 اداره کل پس از کسب موافقت سازمان مدیریت و برنامه ریزی و تدوین 16 آیین نامه و شیوه نامه اداری( لازم به ذکر است که سازمان مدیریت و برنامه ریزی در زمان حصول این دستاوردها در دولت نهم هنوز منحل نشده بود)، افزایش 400 درصدی اعتبارات طی سال 86 در مقایسه با سال 84. در بخش برنامه های ملی:  اجرایی کردن برنامه ملی اوقات فراغت، برنامه ملی ازدواج جوانان، برنامه ملی هویت جوانان، برنامه ملی ارتقای نقش نهاد خانواده و... در حوزه مطالعات: 90 عنوان پژوهش، 5عنوان ترجمه، 6 مورد نظر سنجی، 14 عنوان انتشار کتاب، 2 نسخه فصل نامه، 25 عنوان گزارش موضوعی، 9 نشست تخصصی، 52 میزگرد، حمایت از 79 پایان نامه تحصیلات تکمیلی حوزه و دانشگاه و... در بخش اوقات فراغت جوانان: اختصاص 290 میلیارد ریال اعتبار برای اوقات فراغت جوانان طی یک سال، حمایت از برنامه های ارتقای مهارت در فراغت ، حمایت از برگزاری اردوهای راهیان نور، حمایت از طرح اوقات فراغت حوزه های علمیهف حمایت از برنامه های فرهنگی خوابگاه های دانشجویی و...

در بخش ازدواج: گسترش آموزش مهارت های زندگی و توانمندسازی زوج های جوان با روش های جذاب از جمله اعزام 5 هزار زوج دانشجو، طلبه، روستایی و معلول به مشهد. همچنین براساس گزارشی که سازمان ملی جوانان از عملکرد این سازمان در دولت نهم منتشر کرده شرح سایر بخش ها شامل: نهادسازی، سازماندهی مشارکت های اجتماعی ، اطلاع رسانی و الگوسازی و استان ها نیز آمده است. 

جایگاه جوانان در سند چشم انداز

سه مولفه اصلي انسان، سازمان و تربيت محورهای اصلی توسعه محسوب می شوند.عناصر متناظر اين سه مؤلفه در ارتباط با برنامه ریزی حوزه جوانان شامل: جوانان، نظام مديريت و توسعه, نهاد خانواده خواهدبود.

باتوجه به سند چشم‌انداز انتظار مي‌رود جوانان ايران در 20 سال آينده داراي این ويژگي‌ها و توانمندي ها باشند: افتخار به هويت ديني و ملي، توانمندي برقراري تعامل با فرهنگ جهاني ، پايبندي به ارزش‌هاي ديني، ملي، اخلاقي، خانوادگي و فرهنگي ، پايبند به  ارزشهاي انقلاب اسلامي ، برخوردار از سلامت و رفاه اجتماعي متناسب با شاخصهاي جهاني ، احساس تعلق به خانواده و انگيزه تلاش براي تشكيل آن ، بانشاط، مشاركت‌جو و مسئوليت پذير، برخوردار از مهارتهاي اجتماعي ، وفاداري به قانون و قواعد اجتماعي ، تاب‌آوري در برابر انحرافهاي اجتماعي ، توانمند در كسب شغل شايسته، توانمندي در تأمين مسكن ، رضامندي نسبي اقتصادي ، برخوردار از تفكر علمي و توانمندي مشاركت در يك نظام توسعه دانايي محور ، برخورداري از سواد پايه و مجهز به دانش ومهارت‌هاي مديريت عمومي.

براساس:

- آشنایی با دستاوردهای پژوهشی سازمان ملی جوانان( طرح ها و تولیدات پژوهشی سازمان ملی جوانان) 1371 تا 1385/ معاونت مطالعات و تحقیقات/ زمستان 85

- سه برگ چکیده عملکرد سازمان ملی جوانان در دولت نهم.

- متن سخنرانی « رحیم عبادی» مشاور امور جوانان و رييس سازمان ملي جوانان دولت سید محمد خاتمی در نشست شانزدهم بنیاد باران چهارشنبه 21 شهريور 1386، مركز دايره المعارف بزرگ اسلامي .

- گزارش: مروری به عملکرد دولت برای جوانان در بعد از انقلاب، عــلی قـلیـزاده.

---------------------------------