گفت و گو با غلامعلی کویتی پور

غلامعلی کویتی پور متولد سال 1337 از خوانندگان حماسی و پرشور سال های جنگ است که همه او را با نام قطعاتی مثل «ممد نبودی ببینی شهر آزاد شد» در ایام جنگ می شناسند. وی هم اکنون کارشناس ارشد روانشناسی و از فعالین عرصه موسیقی است. آلبوم معروف غریبانه یک که در واقع به نوعی نوآوری در عرصه نواهای عاشورایی به شمار می رفت نیز به ابتکار وی منتشر شد.

او هرگز خود را مداح ندانسته و در این گفت و گو هم این نکته را دوباره یادآوری می کند. هر چند با توجه به موقعیتی که در جریان جنگ داشته است کمتر در مورد مسایل سیاسی اظهار نظر می کند اما در گفت و گو با ما نظر شخصی خود را در رابطه با رویه برخی از مداحان که دست به اظهار نظر های سیاسی در بین جلسات مذهبی می زنند ارایه کرد. وی که از این اظهار نظر ها با عنوان«تکه پرانی سیاسی» یاد می کند این طرز برخورد را موجب کم شدن مستمعین هیات می داند.

کویتی پور که همیشه با جنس صدای خاصش شهرت داشته از علاقه به موسیقی سنتی و احترام به فعالین این عرصه خصوصا استاد شجریان می گوید و اعتقاد دارد که وی که یک فرد متدین و مذهبی است باید با روند موسیقی در جهان، و برنامه های ماهواره ای آشنایی داشته باشد. وی همچنین در این گفت و گو شایعه داشتن سهام در شبکه ماهواره ای Iran Music  را رد کرد. و از برخورد نا مناسب مسئولین وزارت ارشاد در جریان شکایت از شرکتی که آلبومی با نام و عکس او به شکل تقلبی به بازار فرستاده بود می گوید.

کمتر پیش آمده که خود را مداح بدانید، بیشتر اصرار دارید که «کویتی پور مداح نیست» شما مداح هستید، و اگر نه عنوان فعالیت شما چیست؟

باز هم می گویم، من مداح نیستم. این حرف هم برای امروز نیست، سه دهه است که می گویم مداح نیستم. من حماسه خوان بودم. ممکن است چند بار هم برای اهل بیت نوحه هایی خوانده باشم، ولی نه در قالب مداحی. در ظاهر مداحی. این اعتقاد من نیست، اعتقاد هر هیاتی است که مداح کسی است که به مرحله بالای نفس مطمئنه رسیده باشد.

چطور شد که پس از انقلاب و در هنگام جنگ این سبک(حماسه خوانی) رواج پیدا کردند؟

در زمان جنگ و در یکی از نمازهای جمعه که بعد از عملیات طریق القدس برگزار شده بود، آقای آهنگران بین اشعار حماسیی که می خواند، بین اشعار یک روضه خوانیی انجام دادند در یک قسمتی گفتند که:«مادران شهدا: کجا بودید که صبح عملیات ببینید سرهای فرزندانتان به کنار و دستانشان به کناری، عین خورشید می درخشیدند و...» همان موقع حضرت امام(ره) سریعا با مسئولین ذیربط تماس گرفتند که: «این چیزها چیست که برای مردم می خوانید، چرا اینقدر از مظلومیت امام حسین(ع) و شهدا می گویید، فقط حماسی بخوانید و حماسه بیافرینید». همین شد که بعدها اشعار حماسی جلوه ای پیدا کردند که در روحیه نیروهای بسیجی چنان تاثیر گذار بودند  که حتی یکبار یک خبرنگار خارجی از ما سوال کرد که شما بدون هیچ آلت موسیقی چه می خوانید که این نیروهای بسیجی هرکدام جلوی یک تانک میایستند. 

شما و آقای آهنگران به عنوان دو چهره شاخص در این سبک مطرح هستید، بجز شما کسی وارد این عرصه نشد، چرا. بسیاری از مداحان جلسات و هیاتی را برای تربیت شاگرد تشکیل می دهند، شما چرا به این سمت نرفتید؟

در مورد سوال اول چون صدای ما دو نفر در آن ایام زیاد پخش می شد.  اما در مورد سوال دوم، جوان ها زیاد از ما می خواستند،  ما به همه می گفتیم ما «مداح نیستیم» ما می گفتیم این راه عشق است. بر اساس بعضی از باور ها که در بعضی ها زیاد و در بعضی ها کمتر به چشم می خورد. من هیچ وقت کلاس یا جلسه خاصی تشکیل ندادم.

اینکه شما برای مداحی ارزش و قداست خاصی قائل هستید قابل احترام است. اما اخیرا بعضی از کسانی که به هر شکل خود را مداح می دانند و اقدام به تشکیل جلسات و تربیت شاگردهایی هم کردند، اظهار نظر های سیاسی انجام می دهند. نظر شما در این باره چیست؟

من شخصا زیاد با این بحث موافق نیستم. نظر شخصی خودم را می گویم که نظر سیاسی بچه های حضرت زهرا(س) خیلی خیلی بالاتر از این صحبت ها است، که خواننده ها بخواهند بروند در این فاز که به هوای روضه خوانی یا نوحه خوانی تکه های سیاسی هم بیندازند. این اشخاص به جز اینکه مستمعین را از خودشان دور کنند هیچ سودی نمی برند. وقتی وسط ذکر اهل بیت که انسان را به خدا وصل می کند، یک دفعه این رفتارها اتفاق بیافتد ماجرا دنیایی می شود.

من مسئول سیاسی نیستم، اما تاکید می کنم به نظر من سیاست اهل بیت خیلی بالاتر از آن است که یک خواننده حرفی بزند که از نظر اذهان مردم هیچ ربطی به آن خواننده مذهبی ندارد.

ایشان(مداح) اعتقادات مردم را بالا ببرند، الان عصر تکنولوژی، عصر ماهواره و .. است مردم خودشان با مطالعه شناخت سیاسی پیدا می کنند. فرهنگ هیاتی ما این طور چیزها را نمی پذیرد. من مخالف این نیستم که انسان شناخت بدهد به اطرافیانش. اما محفل ذکر یک محفل مذهبی است، نه اینکه سیاست در آن دخالت ندارد، اما اگر خواننده در مجالس مذهبی مسائل روز را بگوید و تکه پرانی کند، این بد است. این را از هر کارشناسی سوال کنید رد خواهد کرد. حال اگر بعضی ها دوست دارند و اصرار دارند که چنین کاری کنند، نظر شخصی خودشان است.

در مورد اقدامات و انتقادات اخیر در مورد هیات های قمه زنی، علامت کشی، بحث شمایل ها و... چه نظری دارید؟

یک زمانی من خودم انتقاد می کردم، چون بزرگانی که ما قبول داشتیم و به ما شناخت می دادند اینها را رد می کردند. حتی برای سینه زنی هم روایتی نیست که بگوید:«شما به سینه بزنید» ولی مردم در هر منطقه ای طبق فرهنگ خودشان بر اساس عشق و ارادتی که داشتند عرض ادبی کردند.

بر همین اساس، روایت خاصی برای نحوه عزا داری وجود ندارد. مثلا کسی نگفته عزادار حتما باید سینه بزند. شما می توانید محترمانه در یک هیات یگ کوشه بایستید اگر هزار نفر سینه زن هست، شما سینه نزنید . من حتی موافق نیستم بعضی ها در هیات ها  به هر دلیلی می گویند:«تماشا چی نمی خواهیم» تا همه را همراه کنند.

ما همه میهمان حضرت زهرا(س) هستیم چه در شادی ها و چه در عزاداری ها، میهمان حضرت زهرا احترام دارد. یعنی هیچ کسی و حتی کسی که بانی شده است حق ندارد با برخورد بد و تحکم آمیز با میهمان حضرت زهرا(س) برخورد کند چه رسد با توهین.  اما بعضی ها بد برخورد می کنند که اینها به مرور زمان از بین خواهد رفت.

یک مجموعه ای هستند که اسم نمی برم، اشعارشان را هم دارم، در این مجموعه سبک هایی استفاده می شود که خود مقام معظم رهبری هم با آن مخالف هستند. 

منظورتان کدام سبک ها است؟

سبک هایی که برداشتی از ملودی ها و تصنیف هایی است که اثر منفی داشتند، بعضی ها آگاهانه و بعضی ها ناآگاهانه این کار را انجام دادند. به جای اینکه از کارشناسان و اهالی فن استفاده کنند، از تصنیف های سنگینی که در شان اهل بیت هست استفاده کنند خودسر عمل می کنند. و از سبک های ریتمیک استفاده می کنند تا به زعم بعضی ها روی جوان ها تاثیر گذار باشد. من منکر این نیستم که این کارها ممکن است روی جوان ها تاثیر گذار باشد. موسیقی (هر نوع موسیقی) تاثیر گذار است. این گفته قابل احترام است.اما نه در ایران، بلکه در تمام دنیا در مراسم دفن یک انسان بزرگ چه مسئول سیاسی، چه سرباز جنگی و... همیشه از مارش عزا استفاده می کنند، نه سبک دیگری! البته قطعات حزن انگیزی هم داریم که با اشعار مبتزل و سطح پایین هم خوانده شدند. و یا از اشعار ضعیف و بی معنی در آن استفاده شده. من مخالف آن نیستم که بعضی از خواننده ها دست روی تصنیف های معروف  بگذارند و از آنها استفاده کنند اما بیشتر موافق هستم که این عزیزان از خود جوششی داشته باشند و ملودی بسازند که برای خودشان باشد.

ما خودمان قطعات ریتمیک را در ایام محرم خوانده ایم، نمونه اش یارب یاربی که در دستگاه شش و هشت اجرا می شد. وقتی همین قطعه سنگین و با آرامش خوانده شد بازتاب خوبی هم داد. اما وقتی کمی به آن سرعت بدهید مبتزل و جلف می شود.

وقتی یک کار جلف و سطح پایین اجرا می شود تاثیر منفی روی تمام شنوندگانش می گذارد. متاسفانه از ابتدا کسی به طور جدی متولی امر نشد. من خودم بارها با مسئولین در این رابطه صحبت کردم اما نه اتفاق خاصی افتاد و نه کار خاصی انجام شد.

الان می بینیم هر کسی سر خود یک مجموعه ای تشکیل می دهد که: بیایید ساماندهی بکنیم. قبل از محرم محصول یکی از این مجموعه ها را دیدم، متوجه شدم شعرها ضعیف هستند و از پنج کار، سه ملودی ضعیف هستند و روی قطعات لوس آنجلسی کار کرده اند. این ها همان ملودی هایی است که بازتاب بد داشتند.

یک آلبوم با سو استفاده از نام شما و عکس شما رسما منتشر شد، کاری برای برخورد با آن انجام داده اید؟

من به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی آقای صفارهرندی شکایت کردم و گفتم: در این مقطع زمانی آمدم و شکایتم را نوشتم ولی متاسفانه هیچ برخوردی که نشد هیچ، با لبخند به حرف های من گوش می کردند. شکایت من فقط این بود که سریعا فلان شرکتی که در حال توزیع این نوار است کار خودش را متوقف کند و آن نوار را از بازار جمع کنند. بعد متوجه شدم که حتی تعداد استکان چای من در آن جلسه هم به اطلاع صاحب شرکت مزبور رسیده است! این چه نوع رسیدگی است. منی که شناخته شده هستم این پاسخ من است، وای به روز کسی که شناخته شده نیست. این اتفاق روزنه های تازه ای را برای من باز کرد. تا آن مقطع یک دیدگاه دیگری داشتم، ولی بعد متوجه شدم که خیر، ما از تاریخ عقب افتاده ایم!

یک آرزو دارم که همیشه گفته ام: یک زمانی بدون هیچگونه اجباری مردم آنقدر به جبهه ها هجوم آوردند که فرماندهان به حضرت امام(ره) گفتند که جبهه ها از نیرو اشباع شده. که حضرت امام در آن مقطع گفتند: مردم ما الهی شدند.  آروز دارم یک روز هم مقام معظم رهبری بگویند: مسئولین ما الهی شدند.

مداح ما باید پرو نظر مراجع تقلید باشد و یا خیر، اخیرا برخی از مداحان انتقادهایی را به مراجع تقلید کرده اند؟

این قضیه مثل این است که مثلا دانشجویی که به دانشگاه می رود احتیاجی به استاد نداشته باشد!یک مومن وقتی آگاهی یک مرجع را ندارد به خاطر اینکه بتواند از باورهای مذهبی خود لذت ببرد باید از یک مرجع پیروی کند. به قول دکتر شریعتی:«اگر از بالاتر از خود پیشی بگیرید هلاک می شوید، و اگر عقب بیافتی سردرگم خواهی ماند»

حالا اگر کسی بدون آگاهی نسبت به آیات قرآن و تاریخ اسلام بخواهد نظر بدهد و یا خدای نکرده  متلکی بپراند، آن شخص مخالف دین اسلام است.

نظر شما در مورد موسیقی چیست؟

شما در هر صنفی باشید، به جز صنف های منفی اگر با خدا درست معامله کنید به خدا می رسید. حال چوپان باشید یا موسیقی دان، فرقی نمی کند.

برخی می گویند شما در «Iran Music » سهام دارید، نظرتان در باره این شبکه چیست؟

قبلا هم از این قبیل شایعات بوده. می گفتند سامی یوسف با من در ارتباط است. من این شایعات را کاملا تکذیب می کنم. اگر سرمایه داشتم، بهترین استدیو ها را در مملکت خودم برقرار می کردم. شبکه ایران موزیک در تمام سال جلف ترین شوهای خارجی را پخش می کند و در دهه محرم فقط یک سری تصاویر را پخش نمی کند. این اصولا درست نیست که در تمام سال هرکار خواستند کردند و حالا یک دهه مثلا رعایت کنند.

من با اعتقاداتی که دارم، آرزو داشتم اگر سرمایه این کار را داشتم یک شبکه ماهواره ای خودم تاسیس می کردم. اما متاسفانه نمی توانم، و شاهدیم که کسانی که پای برنامه های مبتذل این شبکه ها می نشینند تاثیر منفی برنامه ها را دریافت می کنند.

شما ماهواره هم نگاه می کنید؟

بله، نگاه می کنم. من معتقدم چه مسلمان، چه غیر مسلمان و چه اقلیت مذهبیی که نامش ایرانی است باید با تمام مسایل دنیا آشنایی داشته باشد. نه اینکه فقط چیزهایی که من کویتی پور بگویم را بداند.

باید نگاه کنم. باید آگاهی داشته باشیم. یک بار در زمان جنگ ما با خانواده در حال سفر بودیم، یک سرباز هم رانندگی می کرد. برنامه های رادیو قطع شد و یک موسیقی بدون کلام از «پینک فلوید» پخش کردند، من گفتم رادیوی ایران پینگ فلوید هم پخش می کند؟ که سرباز با تعجب از من پرسید مگر شما پینگ فلوید هم گوش می کنید! و من هم در جواب گفتم:«وقتی شما به دنیا نیامده بودی من پینگ فلوید را می شناختم» همان موقع هم آن سرباز از من پرسید شما چطور اینها را می شناسید که گفتم:« من مذهبی باید بشناسم باید شناخت داشتنه باشم، که بدانم  دنیا را چگونه باید بگذرانم» این اشتباه است که بعضی ها فکر می کنند نباید نسبت به موسیقی شناخت داشت. آقای راشد یزدی که معرف حضور همه هستند هفت دستگاه موسیقی را با زمزمه می خوانند.

شما به جز موسیقی های حماسی وسبک های مذهبی چیز دیگری هم گوش می دهید، چه سبک هایی را می پسندید؟

انواع موسیقی ها را گوش می دهم. موسیقی های بدون کلام را بیشتر می پسندم، از قبل از انقلاب هم گوش می دادم بتوون، باخ و... اما موسیقی سنتی و اصیل برای من مقدس است. چون از استاد شجریان تا بقیه کسانی که در این زمینه فعالیت می کنند برای اشعار عرفانی و حماسی احترام خاصی قائل هستند.

---------------------