برادران حسيني و جمعي ديگر از علامت سازان مشهور راسته سيد اسماعيل تهران با انتقادات اخير به شيوه عزاداري در ايام محرم امسال متضرر شدند. علامت و قمه سازها در اين دوره بيشترين ضرر مالي را متحمل شدند و البته بخش عمده نگراني از اصلاح آيين هاي عزاداري مربوط به همين طيف است. آنها نسل در نسل اين كار را انجام داده اند، برخي از مردم در بعضي از نقاط كشور به خصوص در مناطق ترك زبان، بر اساس اعتقاداتي كه داشتند براي فرزندان يا خودشان نذر «باش يارماق» (=شكافتن سر)كرده اند و... با اين حال با فرا رسيدن ايام سوگواري به هر دليل با بعضي از آيين هايي كه زمزمه برخورد با آنها پيش از محرم به گوش مي رسيد، برخورد جدي نشد.

برخي از اين آيين ها صرفنظر از پيشينه حضور و درستي يا نادرستي آنها ريشه در باورهاي كهن مردم بومي بعضي از مناطق دارد كه طي ساليان دراز به وجود آمده اند و برخي ديگر راه ارتزاق بعضي از صنوف به شمار مي رود.

با نزديك شدن به ايام محرم امسال، زمزمه هايي در مورد اصلاح شيوه هاي عزاداري به گوش مي رسيد اما برخورد قابل ذكري به طور رسمي به جز دستگيري جمعي از قمه زنان اصفهاني رخ نداد. با اين حال همين زمزمه ها توانست جو رواني ايجاد كند كه تاثير قابل توجهي را روي فعاليت جمعي از فعالين به نام اين عرصه بگذارد.

قمه زنان چه كردند

فيروزه، مادر 43 ساله ابالفضل است كه در اردبيل زندگي مي كنند. ابافضل فرزند پسري است كه در حال حاضر 12 سال سن دارد و پس از سه دختر خانواده به دنيا آمده است. مادر ابالفضل مي گويد پيش از تولد او به توصيه اقوام و فاميل نذر كرده است كه اگر فرزند در راه پسر باشد، تا 40 سالگي فرزند هر سال در روز عاشورا قمه بزند.

فيروزه اطلاع چنداني از درست يا نادرست بودن اين سنت از نظر شرعي ندارد و مي گويد:« به ما گفتند اين نذر جواب مي دهد، ما هم نذر كرديم، حالا ابالفضل به شكر خدا سالم و سلامت است. حاجتمان برآورده شده و بايد نذرمان را عدا كنيم و الا خدا غضب مي كند»

ابالفضل 12 ساله هم اعتقاد مادر را دارد، او مي گويد قمه زني درد دارد، ولي چون به خاطر حضرت ابالفضل است درد آن را تحمل مي كند. وي كه پدرش هم همه سال قمه مي زند مي گويد:«هرچند همه مردان خانواده ما در ايام محرم و در روز عاشورا قمه مي زنند، ولي اگر بزرگان بگويند كه حرام است قمه نمي زنيم، ولي من نظر كرده حضرت ابالفضل هستم و بايد نذر را عدا كرد»

در مناطق ترك زبان و استان هاي آذربايجان غربي و شرقي، اردبيل و...بيشترين تعداد هيات هاي قمه زني به چشم مي خورند. تا پيش از ممانعت نيروهاي انتظامي از برگزاري علني اين مراسم در بين مردم، بسياري از خانواده ها براي به دنيا آمدن سالم فرزندان، پسر بودن و.. نذر و نيازهايي انجام مي دادند كه عمده آنها نذر سر شكافتن و يا «باش يارماق»  براي فرزندان پسر بود. اين نذرها اشكال مختلفي داشتند، بعضي ها نذر كرده اند كه طي سال هاي مشخصي فرزندشان هر سال در روز عاشورا قمه بزند. اما با محدوديت هاي اخير بعضي از اين خانواده ها علي رغم اطلاع رساني مكرر رسانه ها و سخنراني هاي مذهبي در اين خصوص اين خانواده ها به طور مخفيانه اقدام به اين كار مي كنند.

براساس اين سنت دسته هاي قمه زني از ابتداي محرم تا روز عاشورا هر شب در دسته هاي واحد و كفن پوش چوب هاي گردي را به ارتفاع حدود 120 سانتي متر و  قطر 4 سانتي متر به دست مي گيرند و در حركتي شبيه به قمه زني آيين «شاخسي، واخسي» يا «شاه حسين، واي حسين» را اجرا مي كنند. به گزارش خبرنگار ما امسال مشكل جدي براي دسته هاي «شاخسي، واخسي» پيش نيامده است. اما هنوز از مراسم قمه زني خبري به دست نيامده. به هر حال بعضي از هيات هاي قمه زني به روال سال قبل به طور مخفيانه قصد دارند تا در روز عاشورا قمه زني كنند.

علامت سازان راسته سيد اسماعيل

از ميدان قيام تا بازار سيد اسماعيل حدود 10 علامت ساز با سابقه و مشهور وجود دارند. بعضي از آنها فقط علامت سازي مي كنند و برخي ديگر در كنار شغل اصلي خود به علامت سازي هم اشتغال دارند. طي سال هاي گذشته اشخاص زيادي وارد اين صنف شدند اما افراد شاخص اين صنف در سطح تهران كمتر از تعداد انگشتان دست هستند.

برادران حسيني به طور خانوادگي در اين صنف فعاليت كرده اند و به گفته خودشان نسل در نسل اين كار را انجام داده اند از افراد شاخص اين صنف به شمار مي روند. آنها مي گويند:«امسال هيچگونه ابلاغيه رسمي مبني بر اينكه علامت سازي انجام ندهند به دست آنها نرسيده است» اما با پخش مكرر برنامه هاي تلويزيوني مبني بر نادرست بودن حمل علامت در دسته هاي عزاداري تقاضا براي خريد علامت به شكل قابل توجهي پايين آمده است.

براي ساخت يك علامت متوسط 13 تيغه، حدودا يك سال زمان لازم است. طي يكسال مشاغل زيادي براي ساخت يك علامت درگير هستند. عموما سود حاصل از ساخت يك علامت 30 درصد قيمت كل آن است. بعضي از علامت هاي بزرگ سفارشي هستند اما هر علامت ساز هر سال يك تا دو علامت 13 تيغه بدون سفارش مي سازند تا اگر هياتي بدون سفارش براي خريد علامت مراجعه كرد بتوانند علامت را به آنها بفروشند. در حال حاضر علامت هايي كه اين صنعتگران ساخته اند با كم شدن تقاضاي خريد علامت بلااستفاده مانده است.

برادران حسيني از برخورد دوگانه مسئولين گله دارند، حدود 5 سال قبل يكي از نشريات پرتيراژ كشور از آنها به عنوان قديمي ترين علامت سازان تهران ياد كرده و طي چند برنامه خبري از آنها تجليل كردند. اما در حال حاضر همين علامت سازان از طرف مطبوعات طرد شده اند.

با همه اين ها علامت سازان تهراني كه براي ساخت هر علامت به طور متوسط 400 تا يك ميليون تومان هزينه كرده اند، براي محصولات خود مشتري ندارند و معلوم نيست چه كسي مي خواد ضرر آنها را جبران كند.

هر چند از راه هاي مختلف و رسانه ها اعلام شده كه قمه زني در ايام سوگواري امام حسين(ع) ممنوع است. اما در فروشگاه هاي راسته قيام، شمشير به فروش مي رسد. با اين توجيه كه فربوش قمه حرام است اما اين شمشيرها زينتي هستند. ولي به گفته يكي از كسبه كه خودش سابقه قمه زني هم دارد، با همين شمشير ها هم مي شود سر شكافت. فقط آنها را تيز مي كنند و به جاي قمه از آنها استفاده مي كنند. از طرفي تقاضا براي خريد آلات و ادوات عزاداري نسبت به سال گذشته كمتر بوده است. به گفته بعضي از فروشندگان راسته قيام اين به خاطر بارش سنگين و بي سابقه برف امسال بوده كه با ايام عزاداري همزمان شده است.

 -------------

مطالب مرتبط:

سیاست ورزی و مداح
انتقاد به سبک حاج منصور

 گفت و گو با غلامعلی کویتی پور

منبع: شهروند امروز